Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Regulacja nerwowo-hormonalna - Budowa układu nerwowego

Anatomiczny podział układu nerwowego

Układ nerwowy:

Układ nerwowy człowieka. Mózg, rdzeń kręgowy, nerwy obwodowego układu nerwowego.

Ośrodkowy układ nerwowy

Stanowi centrum koordynacji czynności życiowych organizmu. Tkanka nerwowa występuje tu w dwóch postaciach:

- istota szara - jest to skupienie ciał komórkowych, w mózgowiu znajduje się na powierzchni, tworząc korę mózgową, a w rdzeniu kręgowym w jego wnętrzu.

- istota biała - utworzona z wypustek komórek nerwowych, wypełnia wnętrze mózgowia, natomiast w rdzeniu kręgowym znajduje się na zewnątrz.

Ośrodkowy układ nerwowy jest odpowiednio chroniony i zabezpieczony przed urazami, poprzez:

1. otoczenie kostne: mózg położony jest wewnątrz czaszki, a rdzeń kręgowy biegnie kanałem wewnątrz kręgów.

2. obecność błon łącznotkankowych, zwanych oponami mózgowo-rdzeniowymi. Są to:

- twardówka (opona twarda) - najbardziej zewnętrzna błona, przylegająca od wewnątrz do kości czaszki i kręgosłupa

- pajęczynówka - delikatna błona środkowa, pod którą znajduje się płyn mózgowo-rdzeniowy - amortyzujący wstrząsy

- naczyniówka (opona miękka) - przylega ściśle do powierzchni mózgowia i rdzenia kręgowego. Jej rola polega na odżywianiu tkanki nerwowej dzięki obecności licznych naczyń krwionośnych. Naczynia te mają specyficzne właściwości - przechodzą przez nie tylko nieliczne substancje, np. woda, glukoza, tlen. Pozostałe są zatrzymywane, co chroni neurony przed kontaktem z substancjami mogącymi zakłócić ich funkcjonowanie. Nazywane jest to barierą krew - mózg.

Wewnątrz ośrodkowego układu nerwowego znajdują się wolne przestrzenie wypełnione płynem mózgowo-rdzeniowym. W rdzeniu jest to kanał rdzeniowy, a w mózgowiu komory mózgu.

Mózgowie

Podobnie jak u wszystkich kręgowców, mózgowie człowieka składa się z 5 części. Są to:

- kresomózgowie

- międzymózgowie

- śródmózgowie

- tyłomózgowie - w jego skład wchodzi móżdżek i most

- rdzeń przedłużony

Z medycznego punktu widzenia mózgowie dzieli się na:

- mózg obejmujący kresomózgowie i międzymózgowie

- móżdżek

- pień mózgu obejmujący śródmózgowie, most i rdzeń przedłużony.

Mózgowie człowieka. Pień mózgu: śródmózgowie, most, rdzeń przedłużony. Móżdżek. Mózg: międzymózgowie, kresomózgowie (kora mózgowa, spoidło).

Budowa i funkcje mózgowia

Część mózgowia Ważniejsze informacje o budowie i funkcji
rdzeń przedłużony Jest najbardziej pierwotną częścią mózgowia, położoną między rdzeniem kręgowym a mostem. Znajdują się tu ośrodki zawiadujące podstawowymi czynnościami fizjologicznymi, jak oddychanie, żucie i potykanie, praca serca, odruch ssania itp. Przebiegają tu też drogi nerwowe łączące rdzeń kręgowy z pozostałymi częściami mózgowia, przy czym ulegają one skrzyżowaniu (idące z lewej części ciała przechodzą na prawo i odwrotnie).
tyłomózgowie móżdżek Składa się z dwóch półkul pokrytych pofałdowaną korą móżdżku. Znajdują się tu ośrodki koordynacji ruchowej i regulujące napięcie mięśni szkieletowych.
most Znajduje się po brzusznej stronie móżdżku, nie występują tu żadne ważne ośrodki, jest miejscem przebiegu dróg nerwowych.
śródmózgowie Najmniejsza część mózgowia, nie odgrywa istotnej roli, mieszczą się tu ośrodki odruchów wzrokowych (np. odruch źreniczny).
międzymózgowie Jest centrum koordynacji nerwowo-hormonalnej, występują tu ważne gruczoły wydzielania wewnętrznego: podwzgórze i przysadka mózgowa. Położone są tu liczne ośrodki motywacyjne, czyli takie, dzięki którym odczuwamy popęd i podejmujemy działania zmierzające do zaspokojenia potrzeb. Są to: ośrodek głodu i sytości, pragnienia, rozrodczy, agresji. Ma tu także miejsce ośrodek termoregulacji.
kresomózgowie Jest największą częścią mózgowia, składa się z dwóch półkul połączonych spoidłem wielkim. Powierzchnia kresomózgowia pokryta jest zbudowaną z istoty szarej, silnie pofałdowaną korą mózgową. Na jej powierzchni widoczne są zakręty (wypukłości) oddzielone bruzdami. Powierzchnię każdej z półkul głębsze bruzdy dzielą na 4 płaty: czołowy, ciemieniowy, skroniowy i potyliczny. Są one siedzibą licznych ośrodków, odpowiedzialnych za wyższe czynności nerwowe.

Rdzeń kręgowy

Rdzeń kręgowy stanowi szlak komunikacyjny, którym biegną drogi wstępujące (od nerwów obwodowego układu nerwowego do mózgowia) i drogi zstępujące (od mózgowia do nerwów). Drogi te tworzą istotę białą znajdującą się w zewnętrznej części rdzenia. Część wewnętrzną (o przekroju w kształcie litery H) wypełnia istota szara. Są to skupienia ciał komórkowych neuronów ruchowych i czuciowych, których wypustki wychodzą poza rdzeń nerwami obwodowego układu nerwowego.

Przekrój poprzeczny przez rdzeń kręgowy. Istota biała, kanał rdzeniowy, istota szara.

Obwodowy układ nerwowy

Na obwodowy układ nerwowy składają się nerwy symetrycznie z lewej i prawej strony odchodzące od ośrodkowego układu nerwowego:

- 12 par nerwów czaszkowych, odchodzących od mózgowia,

- 31 par nerwów rdzeniowych, odchodzących od rdzenia kręgowego.

Nerwy są pęczkami włókien nerwowych, otoczonych błoną łącznotkankową. Wzdłuż każdego nerwu, jego środkiem, biegnie też naczynie krwionośne i limfatyczne. W zależności od rodzaju występujących w nerwach włókien dzielimy je na:

- nerwy czuciowe, jeśli w ich skład wchodzą włókna neuronów czuciowych,

- nerwy ruchowe, zawierające włókna neuronów ruchowych,

- nerwy mieszane, zawierające obydwa typy włókien.

W obwodowym układzie nerwowym spotyka się też niewielkie skupienia ciał neuronów, tworzące zwoje nerwowe.

Funkcjonalny podział układu nerwowego

Układ nerwowy:

Somatyczny układ nerwowy

Rola układu somatycznego to:

- odbiór informacji ze środowiska zewnętrznego

- kierowanie pracą mięśni szkieletowych

- szybkie reagowanie na zmiany w środowisku zewnętrznym.

Ośrodki kierujące pracą tego układu znajdują się na obszarze ośrodkowego układu nerwowego.

Działanie somatycznego układu nerwowego podlega kontroli świadomości.

Autonomiczny układ nerwowy

Układ autonomiczny odpowiada za wegetatywne funkcje organizmu, takie jak trawienie, oddychanie, krążenie itp. Ośrodki kierujące jego pracą znajdują się zarówno na terenie ośrodkowego układu nerwowego, jak i poza nim, w zwojach nerwowych.

Rola autonomicznego układu nerwowego polega na kontrolowaniu pracy narządów wewnętrznych. Jego praca nie podlega kontroli świadomości.

Części układu autonomicznego (współczulna i przywspółczulna) działają w stosunku do siebie antagonistycznie.

Porównanie układu współczulnego i przywspółczulnego

Uktad wspótczulny (sympatyczny) Uktad przywspótczulny (parasympatyczny)
rodzaj neuroprzekaźnika noradrenalina, adrenalina acetylocholina
ogólny wpływ na funkcjonowanie organizmu mobilizujący relaksujący
źrenice rozszerzone zwężone
oddychanie przyspieszone zwolnione
akcja serca przyspieszona zwolniona
wątroba intensywny rozkład glikogenu i uwalnianie glukozy brak reakcji
pocenie się dość intensywne, szczególnie np. na dłoniach umiarkowane i równomierne
trawienie zahamowanie pobudzenie

Wybierz szkołę

Szkoła