Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Regulacja nerwowo-hormonalna - Układ wydzielania wewnętrznego

Układ wydzielania wewnętrznego obejmuje:

Endokrynologia to nauka zajmująca się hormonami i ich wpływem na funkcjonowanie organizmu.

Jako dział medycyny endokrynologia zajmuje się chorobami będącymi wynikiem zaburzeń w wydzielaniu hormonów.

Hormony to substancje regulujące pracę poszczególnych narządów.

Pod względem chemicznym hormony można podzielić na:

- aminokwasowe i peptydowe - zbudowane z jednego lub wielu aminokwasów lub związków do nich podobnych. Taką budowę ma zdecydowana większość hormonów

- steroidowe - powstające w wyniku przekształceń cholesterolu, potocznie nazywane sterydami. Należą tu hormony płciowe i hormony kory nadnercza (tzw. kortykoidy).

Hormony wydzielane są w bardzo niewielkich ilościach.

Hormony powstają w specjalnych komórkach gruczołowych. Komórki te mogą być:

- rozproszone wśród innych komórek budujących narządy. Wtedy ich wydzieliny dostają się do przestrzeni między komórkami wypełnionej płynem tkankowym i nazywane są hormonami tkankowymi. Działanie hormonów tkankowych ogranicza się przeważnie do sąsiednich komórek;

- zebrane w wyraźnie widoczne struktury nazywane gruczołami dokrewnymi.

Gruczoły dokrewne nie posiadają przewodów wyprowadzających, produkowane przez nie hormony uwalniane są wprost do krwi.

UWAGA! Ponieważ gruczoły dokrewne są podstawową strukturą układu wydzielania wewnętrznego w praktyce terminy gruczoł dokrewny i gruczoł wydzielania wewnętrznego traktowane są jako synonimy.

Hormony uwolnione do krwi krążą wraz z nią po całym organizmie. Mimo to działają tylko na wybrane narządy. Komórki tych narządów posiadają odpowiednie receptory wiążące się z określonym rodzajem hormonu. Układ receptor - hormon tworzą pasujące do siebie elementy, podobnie jak enzym - substrat albo przeciwciało - antygen. Przyłączenie się hormonu do receptora inicjuje w komórce szereg przemian, których skutkiem jest określona reakcja komórki.

Wybiórcze działanie hormonów wynika z różnej wrażliwości narządów na ich obecność. Tylko komórki posiadające specyficzne dla danego hormonu receptory mogą zareagować na jego obecność.

Gruczoły dokrewne mogą być:

- czyste, których komórki produkują wyłącznie hormony, np. przysadka mózgowa, tarczyca

- mieszane, które poza hormonami produkują też inne substancje, np. trzustka jest jednocześnie gruczołem dokrewnym i trawiennym.

Schemat rozmieszczenia gruczołów dokrewnych w organizmie człowieka. Szyszynka, podwzgórze, przysadka mózgowa, tarczyca i gruczoły przytarczyczne, grasica, nadnercza, trzustka, jajniki u kobiet, jądra u mężczyzn.

Rola hormonów, objawy nadmiaru lub niedoboru

Gruczoł dokrewny Hormon Działanie Skutki nadmiaru lub niedoboru
podwzgórze hormony oddziałujące na przysadkę Hamują lub pobudzają wydzielanie hormonów przez przysadkę mózgową.
wazopresyna Reguluje gospodarkę wodną poprzez zmniejszanie ilości wody w moczu.
przysadka mózgowa hormon wzrostu Pobudzanie wzrostu, regulacja przemiany materii. Niedobór: karłowatość. Nadmiar: w dzieciństwie gigantyzm, u ludzi dorosłych akromegalia (nienaturalny rozrost kości wszerz, widoczny szczególnie na twarzy i rękach).
hormony tropowe Pobudzają czynności gruczołów: tarczycy (h. tyreotropowy) gonad (h. gonadotropowe), kory nadnerczy (h. kortykotropowe).
prolaktyna Pobudza komórki gruczołów mlekowych do produkcji mleka.
szyszynka melatonina Przyspiesza dojrzewanie płciowe. Wpływa na rytm snu i czuwania.
tarczyca tyroksyna Pobudza tempo metabolizmu. Niedobór wiąże się z niedoborem jodu (jod jest składnikiem tyroksyny), u dzieci może prowadzić do niedorozwoju umysłowego, u dorosłych widoczny obrzęk tarczycy (wole).
Nadmiar wynika z nadczynności tarczycy: nadmierne tempo metabolizmu, chudość, nerwowość i charakterystyczny wytrzeszcz oczu (tzw. choroba Basedowa).
kalcytonina Wpływa na gospodarkę wapniową poprzez odkładanie wapnia w kościach i obniżanie jego poziomu we krwi.
przytarczyce parathormon Wpływa na gospodarkę wapniową poprzez uwalnianie wapnia z kości i podnoszenie jego poziomu we krwi.
grasica tymozyna Wpływa na odporność organizmu.
trzustka insulina Obniża poziom glukozy we krwi poprzez pobudzanie syntezy glikogenu w wątrobie. niedobór - cukrzyca typu I (insulinozależna)
glukagon Podwyższa poziom glukowy we krwi poprzez wpływ na rozkład glikogenu w wątrobie.
nadnercza kora kortykoidy (np. kortyzol) Wpływają na gospodarkę związkami mineralnymi i organicznymi, np. kortyzol podnosi poziom glukozy we krwi, odpowiada za długotrwałe reakcje stresowe.
rdzeń adrenalina Mobilizacja organizmu w sytuacjach stresowych: przyspieszenie akcji serca, podwyższenie ciśnienia krwi, przyspieszenie oddechów, podwyższenie poziomu glikozy we krwi, zahamowanie procesów trawiennych.
gonady jajniki estrogeny Warunkują rozwój żeńskich cech płciowych, biorą udział w regulacji cyklu płciowego kobiet.
progesteron Uczestniczy w regulacji cyklu płciowego kobiety, wpływa na utrzymanie ciąży.
jądra androgeny (np. testosteron) Warunkują rozwój męskich cech płciowych, dojrzewanie plemników.

Cukrzyca

Rozróżniamy dwa rodzaje cukrzycy. Cukrzyca typu I pojawia się u ludzi młodych, poniżej 20 roku życia. Przyczyną jest uszkodzenie komórek trzustki produkujących insulinę. Niedobór insuliny powoduje, że po posiłku glukoza nie jest przekształcana w wątrobie w glikogen, a jej poziom we krwi gwałtownie rośnie, co prowadzi do stanu hiperglikemii. Objawia się to silnym uczuciem pragnienia i oddawaniem dużej ilości moczu. Organizm, pozbywając się nadmiaru glukozy, dąży do utrzymania homeostazy, ale grozi to z kolei odwodnieniem. Po pewnym czasie poziom glukozy we krwi spada. U zdrowego człowieka w tym momencie rozpoczyna się jej uwalnianie z wątroby. U człowieka chorego na cukrzycę nie ma w wątrobie zmagazynowanych rezerw, poziom glukozy nadal spada, co prowadzi do stanu hipoglikemii, objawiającej się osłabieniem, utratą przytomności i mogącej zakończyć się śmiercią. Chorzy na cukrzycę typu I muszą mieć regularnie podawaną insulinę, dlatego ten typ cukrzycy nazywa się też insulinozależną.

Cukrzyca typu II wynika z niewłaściwego funkcjonowania receptorów insuliny w tkankach, przy zazwyczaj prawidłowym jej poziomie. Pojawia się u ludzi po 40 roku życia i nie wymaga podawania insuliny, tylko przestrzegania odpowiedniej diety.

Wybierz szkołę

Szkoła
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij