Odżywianie - Budowa i rola układu pokarmowego

Człowiek, jako organizm cudzożywny, musi pobierać związki organiczne w postaci pokarmu. Organizm nie może bezpośrednio wykorzystać pokarmu i dlatego musi on zostać poddany przemianom mechanicznym oraz chemicznym. Do przemian mechanicznych należą np.: gryzienie, żucie. Przemiany chemiczne to rozkład pokarmów pod wpływem odpowiednich soków trawiennych na substancje proste, przyswajane przez organizm. Układ, który umożliwia te przemiany, to układ pokarmowy.

Schemat budowy układu pokarmowego. Gruczoły ślinowe, przełyk, wątroba, żołądek, trzustka, dwunastnica, jelito cienkie, jelito grube z wyrostkiem robaczkowym, odbytnica.
Układ pokarmowy składa się z:
przewodu pokarmowego:
  • jama ustna,
  • przełyk,
  • żołądek,
  • jelito cienkie z dwunastnicą,
  • jelito grube,
  • odbytnica
gruczołów trawiennych:
  • ślinianki,
  • wątroba,
  • trzustka

Budowa i rola przewodu pokarmowego

Odcinki przewodu pokarmowego Budowa Zachodzące procesy
jama ustna i gardło Jama ustna wysłana jest błoną śluzową; znajdują się w niej:
-zęby: 32 zęby stałe, zróżnicowane,
Rozdrabnianie pokarmu.
- język zbudowany z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej. Na jego powierzchni występują nerwy smakowe w tzw. kubkach smakowych. Mieszanie pokarmu ze śliną, odbieranie smaku, formowanie kęsów i przesyłanie ich do przełyku.
przełyk Jest to przewód długości ok. 30 cm, wyścielony od wewnątrz błoną śluzową. W jego ściankach występują mięśnie gładkie. Skurcze mięśni powodują przesuwanie kęsów pokarmowych do żołądka.
żołądek Workowate rozszerzenie przewodu pokarmowego. Ściana żołądka składa się z błon: śluzowej, mięśniowej i surowiczej. W błonie śluzowej wewnętrznej znajdują się gruczoły wytwarzające kwas solny i enzymy trawienne. Pokarm zostaje wymieszany z sokiem żołądkowym, produkowanym przez Białko płynne ulega ścięciu i rozpoczyna się jego rozpad. Obecny w żołądku kwas solny zabija bakterie.
Jelito cienkie (ok. 5-6 m długości). Składa się z:
- dwunastnicy,
Dwunastnica ma kształt podkowy i mierzy ok. 25-30 cm. Dochodzą do niej przewody z wątroby, doprowadzające żółć oraz przewody z trzustki doprowadzające sok trzustkowy. Zachodzą w niej główne procesy trawienia pokarmów.
- jelita czczego,
- jelita krętego.
Na wewnętrznej ściance jelita znajduje się bardzo duża ilość kosmków jelitowych, zwiększających powierzchnie wchłaniania składników pokarmowych. Wchłanianie do krwi i limfy strawionych składników pokarmowych, takich jak: glukoza, aminokwasy, kwasy tłuszczowe, sole mineralne, witaminy.
Jelito grube i odbytnica (mają długość ok. 130-1 50 cm) Brak kosmków jelitowych. W ściankach jelita występują mięśnie podłużne. Zagęszczenie resztek pokarmowych przez odwodnienie. Częściowy rozkład resztek pokarmowych przez bakterie. Wydalanie kału.

Zęby - ułożone są w dwa łuki zębowe:

- górny zwany szczękowym

- dolny zwany żuchwowym

Budowa zęba (ząb trzonowy). Korzeń, korona. Szkliwo, zębina, miazga z naczyniami krwionośnymi i nerwami, dziąsło, nerw.

Ząb składa się z:

- korony - wystaje do jamy ustnej, jej powierzchnia pokryta jest twardym szkliwem,

- szyjki - występuje między koroną a korzeniem,

- korzenia - osadzony w zębodole, pokryty jest są kostniwem

Wnętrze zęba stanowi komora zębowa przechodząca w kanał korzenia. Komora zębowa wypełniona jest miazgą zębową, do której dochodzą naczynia krwionośne i nerwy.

W uzębieniu człowieka wyróżnia się cztery rodzaje zębów:

- siekacze - płaskie i ostre, odcinają kęsy pokarmu,

- kły - szpiczaste, u zwierząt drapieżnych służą do chwytania i przytrzymywania zdobyczy,

- przedtrzonowe - duże i płaskie, służą do żucia pokarmu,

- trzonowe - największe z zębów mają kształt czworoboku, żują i kruszą pokarm.

Wzór zębowy uzębienia mlecznego

2 . 1 . 2 . . 2 . 1 . 2

2 . 1 . 2 . . 2 . 1 . 2

W uzębieniu mlecznym brak jest zębów trzonowych

Wzór zębowy uzębienia stałego

3 . 2 . 1 . 2 . . 2 . 1 . 2 . 3

3 . 2 . 1 . 2 . . 2 . 1 . 2 . 3

Czy wiesz, że...

Szkliwo jest najtwardszą substancją organizmu.

Trawienie pokarmów

Trawienie chemiczne pokarmów jest to złożony proces, przebiegający przy udziale enzymów, które uczestniczą w rozkładzie składników pokarmowych na produkty łatwo przyswajalne przez komórki, np.:

a) cukrów złożonych na cukry proste;

b) białek na aminokwasy;

c) tłuszczów na glicerol i kwasy tłuszczowe.

Proces ten odbywa się w: jamie ustnej, żołądku, dwunastnicy.

Przewód pokarmowy Gruczoły trawienne Produkowany enzym Rola
Jama ustna trzy pary ślinianek:
  • przyuszne,
  • podżuchwowe,
  • podjęzykowe
ptialina (amylaza ślinowa) trawienie skrobi
Gardło i przełyk - - połykanie i przesuwanie pokarmu do żołądka
Żołądek gruczoły w ścianie żołądka podpuszczka, pepsyna ścina białko, rozpoczyna trawienie białek
Dwunastnica wątroba ma przewody łączące z dwunastnicą - wytwarzanie żółci, która rozbija tłuszcze na drobne kropelki
trzustka - ma przewody łączące z dwunastnicą lipaza trawienie tłuszczów
amylaza trawienie cukrów
trypsyna trawienie białek
Jelito cienkie - - wchłanianie mleczka pokarmowego
Jelito grube - - wchłanianie wody i soli mineralnych
Odbyt - - tworzenie kału
wydalanie kału

Zapamiętaj!

Żółć nie jest enzymem. Zawiera ona głównie sole kwasów żółciowych, które zmniejszają napięcie powierzchniowe i rozbijają tłuszcze, przez co ułatwiają lipazie rozkładanie tłuszczów.

Wybierz szkołę

Szkoła

Ten portal korzysta z plików cookies w celu umożliwienia pełnego korzystania z funkcjonalności serwisu, dopasowania reklam oraz zbierania anonimowych statystyk. Obsługę cookies możesz wyłączyć w ustawieniach Twojej przeglądarki internetowej. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z ustawieniami przeglądarki.

Zamknij