Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Dziedziczenie płci i cech z nią sprzężonych

Płeć człowieka zależy od kombinacji chromosomów płci, które otrzymał od swoich rodziców. Kobieta posiada chromosomy XX, więc powstające w jej organizmie komórki jajowe mogą zawierać tylko chromosom płci X. Natomiast mężczyzna ma chromosomy XY, stąd przy powstawaniu plemników są dwie możliwości: albo do plemnika trafi chromosom X albo Y. Szanse są jednakowe, połowa plemników zawiera chromosom X, a połowa Y.

Wszystkie gamety zawierają 22 autosomy.

Z chromosomów płci komórka jajowa może zawierać wyłącznie chromosom X, natomiast plemniki mogą zawierać albo X, albo Y.

Teraz wszystko zależy od tego, który plemnik zapłodni komórkę jajową. W wyniku zapłodnienia plemnikiem z chromosomem X powstanie dziewczynka, a z chromosomem Y chłopiec.

Dziedziczenie płci u człowieka. Kobieta, mężczyzna, komórka jajowa, plemniki, dziewczynka, chłopiec.

Jak widać prawdopodobieństwo urodzenia się dziewczynki lub chłopca jest takie samo i wynosi 50%.

Chromosom Y zawiera niewiele genów (w praktyce szkolnej często mówi się, że jest pusty), natomiast na chromosomie X znajduje się dużo genów, niekoniecznie mających cokolwiek wspólnego z płcią. Ze względu jednak na ich położenie (chromosom płci) mówimy o genach sprzężonych z płcią, (albo o cechach sprzężonych z płcią, gdy mówimy o fenotypowych efektach działania genu).

Cechy sprzężone z płcią, to cechy uwarunkowane genami leżącymi na chromosomie X

Najczęściej spotykane przykłady genów sprzężonych z płcią to:

- gen kodujący białko niezbędne do procesu krzepnięcia krwi. Jego zmutowany, recesywny allel odpowiedzialny jest za chorobę zwaną hemofilią, objawiającą się upośledzeniem krzepliwości krwi

- gen zawierający informację o białku niezbędnym do prawidłowego rozróżniania kolorów. Jego zmutowany, recesywny allel odpowiada za wadę wzroku zwaną daltonizmem (nierozpoznawanie barw, najczęściej czerwonego koloru).

Dziedziczenie cech sprzężonych z płcią na przykładzie dziedziczenia hemofilii

Oznaczenia:

H - allel dominujący, prawidłowa wersja genu

h - allel recesywny, uszkodzona (zmutowana) wersja genu

· - brak allelu.

możliwe genotypy i fenotyp kobiety:

kobieta, ma dwa chromosomy X, na każdym z nich posiada allel omawianego genu:

HH - zdrowa

Hh - zdrowa nosicielka

hh - chora na hemofilię - to w zasadzie tylko teoretyczna możliwość, bo prawdopodobieństwo zejścia się dwóch alleli recesywnych jest w tym przypadku nikłe.

możliwe genotypy i fenotypy mężczyzny:

mężczyzna posiada jeden chromosom X, więc posiada tylko jeden allel genu:

H - - zdrowy

h - - chory na hemofilię

Przykładowe krzyżówki ilustrujące zasady dziedziczenia hemofilii:

Krzyżówka ilustrująca zasady dziedziczenia hemofilii. Zdrowa kobieta, chory mężczyzna, gamety, wszystkie komórki jajowe, plemniki, dziewczynka zdrowa nosicielka, chłopiec zdrowy.

Wniosek: Dzieci zdrowej kobiety i chorego mężczyzny są zdrowe, przy czym wszystkie córki urodzone z takiego związku są nosicielkami.

Krzyżówka ilustrująca zasady dziedziczenia hemofilii. Gamety, komórki jajowe, plemniki, zdrowa dziewczynka, zdrowa dziewczynka nosicielka, zdrowy chłopiec, chory chłopiec.

Wniosek: Potomstwo zdrowego mężczyzny i zdrowej kobiety będącej nosicielką recesywnego allelu jest następujące:

- wszystkie córki są zdrowe, ale istnieje 50% szans, że są nosicielkami.

- istnieje 50% prawdopodobieństwo, że syn urodzony z takiego związku będzie chorował na hemofilię.

Jak widać cechy sprzężone z płcią są przekazywane następnym pokoleniom przez kobiety - nosicielki, natomiast ujawniają się znacznie częściej u mężczyzn, u których brak drugiego allelu uniemożliwia „zamaskowanie” jego obecności w fenotypie.

Wybierz szkołę

Szkoła
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij