Bioróżnorodność - Różnorodność genetyczna

Dotyczy zróżnicowania genetycznego osobników należących do jednej populacji. Wysoka różnorodność genetyczna warunkuje prawidłowy rozwój populacji i czyni ją odporną na niekorzystne czynniki zewnętrzne, również chorobotwórcze.

Bioróżnorodność na poziomie genów określana jest przez poziom heterozygotyczności populacji (stosunek liczby osobników heterozygotycznych do homozygotycznych). Organizmy morskie mają z reguły wyższą różnorodność genetyczną niż lądowe i słodkowodne; spowodowane jest to szerszym zasięgiem ich występowania i możliwością przemieszczania się.

Bioróżnorodność kształtowała się przez miliony lat jako skutek stopniowego różnicowania się organizmów w procesie ewolucji.

Obecnie, na skutek działalności człowieka, obserwuje się stałą tendencję zmniejszania się różnorodności biologicznej.

Działania człowieka wywołujące spadek bioróżnorodności to:

1. Niszczenie ekosystemów - bezpośrednio - poprzez np. wycinanie lasów czy osuszanie torfowisk, lub pośrednio - poprzez działania prowadzące do zmian klimatycznych na skutek zwiększania ilości dwutlenku węgla w powietrzu, zmian poziomu wód gruntowych na skutek regulacji rzek itp. Nawet niewielkie zmiany ekosystemu wiążą się z wyginięciem części żyjących tam gatunków.

2. Rozdzielanie naturalnych siedlisk populacji, czyli tworzenie barier, które dla organizmów są nie do pokonania. Dochodzi wtedy do fragmentacji populacji i izolacji poszczególnych jej grup, które mogą okazać się zbyt małe, aby przetrwać (w zbyt małych populacjach dochodzi do krzyżowania spokrewnionych osobników, wzrasta homozygotyczność, ujawniają się defekty genetyczne, a cała populacja staje się mniej odporna na choroby i wkrótce wymiera). Rozdzielenie siedliska może zachodzić przez pozyskiwanie nowych terenów pod uprawę, budowę kanału, autostrady itp.

3. Zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby przekracza często granice tolerancji organizmów, które nie mogą przystosować się do zmienionych warunków i giną. Często wyginięcie jednego gatunku pociąga za sobą wyginięcie lub poważne ograniczenie liczebności innych, związanych z nim zależnościami pokarmowymi.

4. Wprowadzanie (introdukcja) nowych gatunków pochodzących z innych rejonów świata. Człowiek sprowadza zwierzęta hodowlane lub ozdobne gatunki roślin, z których część rozprzestrzenia się, dziczeje i często wypiera miejscowe gatunki.

5. Współczesne rolnictwo, polegające na uprawie jednego gatunku rośliny na dużym obszarze (tzw. monokultura) znacznie ogranicza różnorodność gatunkową. Agrocenoza z założenia składa się z niewielu gatunków, niszczenie chwastów prowadzi przy okazji do niszczenia gatunków roślin rosnących w pobliżu, a likwidacja zadrzewień śródpolnych prowadzi do wyginięcia żyjących tam ptaków (m.in. skowronków).

6. Intensyfikacja rolnictwa prowadzi do zaniku wielu lokalnych, wartościowych odmian roślin uprawnych, drzew owocowych oraz ras zwierząt, przyczyniając się do spadku różnorodności genetycznej. Współcześnie uprawiane i hodowane odmiany są genetycznie ujednolicone i cechuje je wysoki stopień homozygotyczności. Stwarza to niebezpieczeństwo ich degeneracji oraz wzrostu podatności na infekcje i szkodniki.

7. Nieograniczone połowy lub polowania powodują często spadek liczebności organizmów prowadzący do ich wyginięcia (sytuacja taka zagraża np. wielorybom czy tygrysom).

Szacuje się, że codziennie ginie na naszej planecie od 20 do 100 gatunków roślin i zwierząt. Samo zjawisko wymierania jest procesem naturalnym, podczas którego giną gatunki słabe, które nie potrafią przystosować się do zmieniających się warunków, jednak tempo, w jakim następuje ten proces, budzi niepokój uczonych i skłania do podjęcia działań w kierunku ochrony bioróżnorodności. Gatunki zagrożone wyginięciem ujęte są w czerwonej księdze, która jest ogólnoświatową listą ginących gatunków. Znajdują się na niej m.in. goryl górski, panda wielka, słonie, tygrysy. W polskiej czerwonej księdze umieszczono m.in. świstaka, żbika, sokoła wędrownego, dropia, żółwia błotnego, a z roślin fiołka bagiennego i sasankę.

Biologiczne znaczenie bioróżnorodności jest ogromne. Od ilości populacji występujących na danym obszarze zależy zachowanie równowagi w środowisku. Przy wysokiej różnorodności wyginięcie jednego gatunku nie destabilizuje całego ekosystemu, gdyż dość szybko jego rolę przejmą inne, mające podobne nisze ekologiczne. W środowiskach o ubogiej różnorodności znalezienie następcy może okazać się trudne. Wtedy wraz z wyginięciem jednego gatunku giną inne z nim związane, a w dalszej konsekwencji prowadzi to do zachwiania równowagi całego ekosystemu.

Wybierz szkołę

Szkoła

Ten portal korzysta z plików cookies w celu umożliwienia pełnego korzystania z funkcjonalności serwisu, dopasowania reklam oraz zbierania anonimowych statystyk. Obsługę cookies możesz wyłączyć w ustawieniach Twojej przeglądarki internetowej. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z ustawieniami przeglądarki.

Zamknij